Trzydzieści lat temu świat wyglądał inaczej. Nie znaliśmy sekwencji ludzkiego genomu, nie potrafiliśmy wykrywać fal grawitacyjnych, nie widzieliśmy cienia czarnej dziury. Dziś jesteśmy świadkami kolejnego przełomu. Sztuczna inteligencja zmienia nie tylko nasze życie, ale także sposób uprawiania nauki. Pomaga odkrywać leki, przewidywać struktury białek i analizować zjawiska, których złożoność jeszcze niedawno przekraczała nasze możliwości. Być może stoimy u progu rewolucji porównywalnej z przemysłową. Dokąd nas zaprowadzi?

Jak będzie wyglądał świat za kolejnych trzydzieści lat? Które z dzisiejszych odkryć okażą się przełomowe, a które przekonania trzeba będzie porzucić? Jakich pytań jeszcze nawet nie potrafimy zadać? Nie wiemy i właśnie dlatego nauka jest tak fascynująca.

Jubileuszowy 30. Piknik Naukowy im. prof. Łukasza Turskiego odbywa się pod hasłem „Niech żyje nauka!”. To urodzinowy toast, ale także wyraz uznania dla ludzkiej ciekawości, wyobraźni i odwagi przekraczania granic poznania. Świętujemy wielkie odkrycia, ale też samą przyjemność odkrywania. Bo nauka żyje wszędzie tam, gdzie ktoś zadaje pytanie, podważa oczywistość albo mówi: „Nie wiem, ale spróbuję się dowiedzieć”.

Nie wszystkie odkrycia zaczynają się od wielkich problemów. Czasem ich początkiem jest zwykłe zdziwienie. Skąd ptaki wiedzą, dokąd lecieć? Czy rośliny potrafią się ze sobą komunikować? Co dzieje się w naszym mózgu, kiedy śnimy? Pozornie niepraktyczne pytania potrafią zaprowadzić nas zaskakująco daleko. Gdy badano zjawiska elektromagnetyczne, nikt nie myślał jeszcze o telefonach komórkowych. Gdy próbowano zrozumieć prawa rządzące materią w skali atomowej, trudno było przewidzieć technologie, które dzięki temu powstaną. Ciekawość bywa początkiem rzeczy, których nawet nie umiemy sobie wyobrazić.

Nauka zmienia nasze życie i sposób, w jaki patrzymy na świat. Pozwala dostrzegać to, co niewidoczne, odkrywać możliwości tam, gdzie wcześniej widzieliśmy ograniczenia i podważać to, co wydawało się niepodważalne. Dzięki niej skuteczniej leczymy choroby, poznajemy odległe galaktyki, tworzymy nowe materiały i znajdujemy sposoby lepszego gospodarowania zasobami planety. Ale nauka nie jest marszem od sukcesu do sukcesu. To także błędy, ślepe uliczki i odkrycia wywracające dotychczasową wiedzę do góry nogami. Czasem największym osiągnięciem jest odwaga, by przyznać się do pomyłki. W nauce „nie wiem” nie oznacza porażki. Oznacza, że jest jeszcze coś do odkrycia.

„Niech żyje nauka!” to także święto ludzi, którzy ją tworzą. Za odkryciami stoją nie tylko dane, aparatura i równania, lecz przede wszystkim ludzie: ich pasje, pomysły, wątpliwości, cierpliwość i upór. Naukowczynie i naukowcy latami szukający odpowiedzi, zespoły łączące różne dziedziny, badacze dostrzegający niezwykłość w pozornie zwyczajnych zjawiskach. Podczas Pikniku chcemy poznać ich historie. Dowiedzieć się, co ich fascynuje, nad czym pracują i jakie zagadki wciąż nie dają im spokoju.

Trzydziesta edycja to również okazja, by spojrzeć wstecz. Od trzech dekad Piknik Naukowy w nowatorski sposób opowiada o nauce. Wyprowadził ją z laboratoriów i podręczników w przestrzeń wspólnego doświadczania. Pozwolił samodzielnie eksperymentować, dziwić się i zadawać pytania bez obawy, że okażą się zbyt proste. Połączył pokolenia badaczy, edukatorów i odkrywców w każdym wieku. Dla jednych był pierwszym spotkaniem z nauką poza szkolną klasą, dla innych początkiem życiowej pasji. Dziś świętujemy nie tylko jubileusz samego wydarzenia, ale także rozwój społeczności, która wokół niego wyrosła.

Nauka ma jeszcze jedną niezwykłą właściwość: łączy ludzi. Pytania o naturę świata nie znają granic państw ani pokoleń. Nauka nie wymaga, byśmy we wszystkim się zgadzali. Uczy za to sprawdzania argumentów, konfrontowania przekonań z dowodami i otwartości na zmianę zdania pod wpływem faktów. W świecie pełnym łatwych odpowiedzi, dezinformacji i podziałów, są to umiejętności szczególnie cenne.

Podczas 30. Pikniku Naukowego zapraszamy do świętowania wszystkiego, co w nauce najciekawsze: wielkich osiągnięć i małych olśnień, odpowiedzi i pytań, udanych eksperymentów i zaskakujących pomyłek. Do spotkań z ludźmi, którzy odkrywają, badają i nie przestają się dziwić. Do samodzielnego sprawdzania i doświadczania. Bo nauka nie jest zamkniętym zbiorem prawd ani opowieścią, która już się skończyła. Być może właśnie zaczyna się jeden z jej najbardziej niezwykłych rozdziałów.

Niech żyje nauka! Dziękujemy jej nie tylko za to, co już nam dała, ale też za to, że wciąż potrafi nas zaskakiwać, zmieniać świat i przypominać, jak wiele pozostaje do odkrycia.

dr Katarzyna Młynek

Zastępczyni Dyrektor Programowej ds. edukacji i komunikacji naukowej Centrum Nauki Kopernik